Masterclasses

Idee voor een masterclass?

Heeft u zelf een idee voor een masterclass voor uw Statenwerk? Geef u onderwerp door via info@statenlidnu.nl

Kennisclips masterclasses

Naar aanleiding van de eerdere masterclasses zijn kennisclips gemaakt. In de kennisclips geven Hans Vollaard en Harmen Binnema hun inzichten mee over volksvertegenwoordiging in de provincie en stakeholders en participatie.

Kaders helpen om de controle aan de achterkant goed vorm te geven op het gebied van: inhoud, proces en verslaglegging.  Ook wordt uitgelegd hoe te acteren als kaders ontbreken, kaders onduidelijk zijn, of met de huidige kennis onverstandig of onhaalbaar blijken te zijn.

Als laatste licht hij het belang toe van het werken in een netwerkbestuur. Er wordt inzicht gegeven in het verschil in soorten stakeholders en de mate waarin stakeholders worden betrokken, en op welke manier inwoners kunnen participeren en hun invloed kunnen laten gelden. Kennis en kunde van stakeholders en inwoners helpt om de kaderstellende en controlerende rol beter invulling te geven.

Hans licht daarbij de verschillende stijlen toe, die te onderscheiden zijn binnen het begrip actieve volksvertegenwoordiging, zoals de rol van’ vertrouwenspersoon’, ‘partijganger’ en het ‘zorgen voor democratische procesbewaking’. Op het gebied van volksvertegenwoordiging gaat hij in op twee elementen die van toepassing zijn: ‘staan voor de bevolking’ en ‘gaan voor de bevolking’. Ook wordt op basis van onderzoek een inkijkje gegeven in wat de verschillen zijn in wat Statenleden zelf ervaren ten opzichte van de inwoners van de provincie.

Daarnaast geeft hij inzicht in de verschillen tussen een individueel Statenlid en de Staten als geheel en de drie rollen die voor Provinciale Staten te onderscheiden zijn: de Staten als ‘actieve opdrachtgever’, de Staten als ‘reactieve raad van toezicht’ en de rol van ‘passieve noodrem’. Tot slot benoemt Hans een aantal aandachtspunten voor de invulling van de rol van Statenleden met hierbij enkele praktische tips.

Informatie over de masterclasses die eerder hebben plaatsgevonden, kunt u hieronder raadplegen.

Masterclass ‘Invloed uitoefenen: kaders en controle’

Nog ruim een jaar te gaan tot de Statenverkiezingen. Hoe heeft u maximale invloed in dat laatste jaar? In deze masterclass werkt u aan een scherpe, stevige invulling van jouw kaderstellende en controlerende rol. U werkt vanuit uw eigen praktijk als Statenlid of commissielid. U neemt ervaringen, successen en dilemma’s mee. Samen koppelen we die aan inzichten uit de theorie over provinciale politiek en bestuurscultuur. We zoeken samen naar wat werkt in uw situatie.

In drie interactieve online sessies combineert u:

• uitwisseling met collega's van andere Provinciale Staten
• reflectie op uw eigen rol en stijl
• verdiepende kennis
• gesprekken met inspirerende gastsprekers
  
  

U versterkt uw rol in:

• Kaderstelling - Hoe bepaalt u koers binnen landelijke en Europese kaders?
• Controle - Hoe houdt u grip als beleid wordt uitgevoerd in netwerken en samenwerkingen?
• Bestuurscultuur - Hoe vindt u de balans tussen kritisch en constructief?

Praktische informatie:

• Tijd: 19.30 tot 21.45 uur
• Locatie: online
• Begeleiding: Harmen Binnema en Sophie den Ouden (Berenschot). Beiden zijn ervaren adviseurs met diepgaande kennis van provinciale politiek.

Na volledige deelname ontvang je een certificaat van Statenlidnu.

Voor wie

Statenleden en commissieleden die in het laatste jaar voor de verkiezingen invloed willen hebben op de uitvoering.

Masterclass Wie is de baas in de provincie?

Inleiding

In deze masterclass staat de positie van Provinciale Staten ten opzichte van Gedeputeerde Staten, andere overheden, maatschappelijke en private spelers centraal. Tegenwicht bieden aan Gedeputeerde Staten is een steeds terugkerende uitdaging voor Provinciale Staten. De verhouding met andere overheden heeft aan urgentie gewonnen in een meerlagig Europa, waarin de nationale overheid regelmatig aan provincies de nadere uitvoering van Europese wetgeving overlaat. En provincies zijn nauw verbonden in allerlei beleidsnetwerken met publieke én private spelers. Staten worstelen daarmee, zo rapporteren ook provinciale rekenkamers. Wat kunnen Staten en Statenleden nog voor hun inwoners betekenen in hun kaderstellende en controlerende rol in deze situatie? Alle reden dus voor een masterclass over wie de ‘baas’ is in de provincie. Hieronder wordt op hoofdlijnen de inhoud van de drie bijeenkomsten van de masterclass geschetst. Voorafgaand aan elke bijeenkomst worden de deelnemers gevraagd om ter voorbereiding artikelen of rapporten uit wetenschap en praktijk te lezen. Bij de laatste bijeenkomst worden daarnaast één of meer gastsprekers uitgenodigd.

Programma

Bijeenkomst 1: Opdrachtgever of raad van toezicht: Wat is de (gewenste) verhouding tussen Provinciale Staten en Gedeputeerde Staten?

In deze bijeenkomst wordt ingezoomd op de verhouding tussen Provinciale Staten en Gedeputeerde Staten. Zijn Provinciale Staten de baas of is het college van Gedeputeerde Staten dominant? En waardoor komt dat: is dat een kwestie van kunnen, afhankelijk van vernuft, tijd, middelen en ondersteuning van de Staten? Of is dat een kwestie van willen: dat coalitiepartijen Gedeputeerde Staten de ruimte willen laten? Daarbij wordt ook ingegaan op de gewenste verhouding: moeten Provinciale Staten actief opdrachtgever van Gedeputeerde Staten zijn of vooral reageren op de voorstellen en informatie van Gedeputeerde Staten als een soort van raad van toezicht? Vervolgens wordt stilgestaan bij het begrip kaderstelling: wat is het eigenlijk en hoe kan daar invulling aan worden gegeven? We bespreken waarover Provinciale Staten nog kaders stellen, of dat dat in handen is gegeven (bewust of onbewust) van Gedeputeerde Staten en/of andere overheden in de verschillende beleidsdomeinen. Daarbij komt ook aan bod hoe Staten nog wél invloed zouden kunnen uitoefenen op kaders die anderen zij stellen.

Bijeenkomst 2: Controle in het  netwerkbestuur

Op de tweede dag staan we stil bij controle, een cruciaal element in de verhouding tussen Provinciale Staten en Gedeputeerde Staten. Wat is eigenlijk doel van controle: het stimuleren van goede praktijken en het afleren van fouten, het voorkomen van machtsmisbruik door de uitvoerende macht en/of het realiseren van wat Provinciale Staten namens de inwoners wil? Daarbij wordt tot slot ook teruggekeerd bij het onderwerp van kaderstelling. Een provincie is in vrijwel alle beleidsdomeinen afhankelijk van andere bestuurslagen, bedrijven, maatschappelijke organisaties en inwoners. Wat een provincie voor elkaar wil krijgen, heeft zij dus maar deels in eigen hand. Hoe formuleren de Staten de opdracht, de kaders, op zo’n manier dat die naderhand daar Gedeputeerde Staten zinvol op kunnen aanspreken? Zijn daarbij andere controleurs ook nodig?

Bijeenkomst 3: Confrontatie en samenwerking

Allerlei tegenstellingen zijn zichtbaar in het provinciebestuur. Er zijn allereerst politieke partijen met verschillende standpunten en stijlen. Sommige van die partijen maken deel uit van de coalitie, andere van de oppositie. Een andere scheidslijn is die van bestuur (GS) en volksvertegenwoordiging (PS), hoewel formeel dualisme in de praktijk meer op monisme kan lijken. Dan zijn er nog mogelijke tegenstellingen tussen dat wat het provinciebestuur wil en wat belanghebbende inwoners, organisaties of bedrijven willen. Democratie is georganiseerd conflict, dus dat er conflicten zijn, hoort bij politiek. Maar met die conflicten kan wel op verschillende manieren worden omgegaan. Enerzijds door confrontatie, het benadrukken van de tegenstellingen, anderzijds door juist samenwerking te zoeken over de tegenstellingen heen. Ook in provincies zien we beide krachten optreden. In deze derde bijeenkomst wordt ingezoomd op de omstandigheden die confrontatie dan wel samenwerking bevorderen en wordt besproken wanneer en waarom confrontatie dan wel samenwerking goed zou zijn.

Bent u benieuwd hoe u als Statenlid écht het verschil kunt maken in een complex netwerk van overheden, beleidskaders en maatschappelijke spelers? De masterclass Wie is de baas in de provincie? biedt u verdieping en reflectie op uw rol als volksvertegenwoordiger. In drie interactieve online bijeenkomsten duiken we in de verhouding tussen Provinciale Staten en Gedeputeerde Staten, de invloed van Europese en nationale kaders, de positie van de Staten in het netwerkbestuur en de rol van bestuurscultuur. Samen met collega-Statenleden en gastsprekers verkent u strategieën om uw kaderstellende en controlerende rol krachtiger te vervullen.

Tijdens de eerste bijeenkomst onderzoeken we de machtsverhoudingen tussen Provinciale Staten en Gedeputeerde Staten en de betekenis van kaderstelling. In de tweede sessie staat controle centraal: hoe houdt u als Staten grip op beleid dat vaak in samenwerking met andere partijen wordt uitgevoerd? De derde bijeenkomst draait om de balans tussen confrontatie en samenwerking binnen het provinciebestuur. In de masterclass is naast uitleg ook ruimte om ervaringen, strategieën en inzichten uit te wisselen. 

Belangrijke informatie

• De masterclass bestaat uit totaal 3 online bijeenkomsten die u alle 3 volgt. 
• Maximum aantal deelnemers 20.
• Inschrijving gebeurt op volgorde van binnenkomst.
• Bij afwezigheid worden de kosten in rekening gebracht aangezien er maar een beperkt aantal plaatsen beschikbaar zijn.

De masterclass wordt verzorgd door Harmen Binnema en Robin van Beijnhem, twee ervaren adviseurs van Berenschot die goed thuis zijn in provinciale politiek en provinciaal bestuur.

Als u aan alle bijeenkomsten hebt deelgenomen, ontvangt u na afloop een certificaat van Statenlidnu.

Masterclass Europa

‘Het moet van Brussel’, of ‘dat mag niet van Europa’. Het zijn argumenten die in de politiek nog wel eens gebruikt worden om te zeggen dat iets niet kan, of juist wel moet. Maar klopt dat ook altijd? Om daar meer inzicht in te geven organiseert Statenlidnu samen met het Huis van de Nederlandse Provincies de Masterclass Europa. In deze masterclass ontkrachten we mythes over ‘Brussel’ en leggen we uit wat u écht moet weten om op tijd invloed uit te oefenen.

Masterclass Staten, Statenleden en stakeholders

Over provinciale volksvertegenwoordiging in onze netwerksamenleving

Statenleden zijn volksvertegenwoordigers. Dat klinkt zo eenvoudig: Statenleden luisteren naar de wensen van de inwoners van hun provincie, besluiten namens hen wat er moet gebeuren, de Gedeputeerden voeren het uit en namens de bevolking houden de Statenleden weer de vinger aan de pols. Het is echter minder eenvoudig dan het lijkt. In de praktijk leven er allerlei vragen:

• Want wat vertegenwoordigt een Statenlid eigenlijk: zijn partij, zijn regio, zijn kiezers, de hele bevolking, het algemeen belang….?
• Hoe kunnen Statenleden en Staten omgaan met allerlei mensen en organisaties die zelf zich willen laten horen in de provinciale politiek, zoals in het kader van de Omgevingsvisie?
• Hoe betrekken Statenleden en Staten de stakeholders bij netwerksamenwerking en grootschalige projecten, zoals de Regionale Energiestrategie?

Dat zijn vragen die in de masterclass Staten, Statenleden en stakeholders aan bod komen. Die Masterclass biedt zo essentiële informatie hoe je als Statenlid kan optreden in een samenleving waar directe participatie en netwerksamenwerking centraal staan.

Programma

De masterclass bestaat uit drie avondsessies.

De opzet is kleinschalig, zodat eigen reflecties en dialoog de ruimte krijgen. De masterclass is online, zodat iedereen mee kan doen. Een korte intake gaat aan de masterclass vooraf om zo goed mogelijk te kunnen inspelen op de vragen van de deelnemers. De thema’s van de drie avondsessies zijn als volgt:

• Sessie 1: De baas van de provincie en dan? - De rol van Staten en Statenleden
  • De verhouding tussen de Provinciale Staten en Gedeputeerde Staten
  • Vormen van volksvertegenwoordiging
• Sessie 2: Stakeholders in provinciaal beleid betrekken
  • Wie stakeholders (kunnen) zijn
  • Vormen van betrokkenheid van stakeholders
• Sessie 3: De democratische waarde van stakeholders
  • De democratische bijdrage en belangen van stakeholders
  • De verhouding tussen volksvertegenwoordiging en stakeholders

De masterclass is speciaal ontwikkeld voor Statenleden in opdracht van Statenlidnu. Provincie-experts Harmen Binnema en Hans Vollaard van de Universiteit Utrecht verzorgen de masterclass. Zij publiceerden eerder het boek Provinciale Politiek: De provincies democratisch getoetst.

Masterclass Macht en tegenmacht in het provinciebestuur

De verhouding tussen Gedeputeerde Staten en Provinciale Staten is een van dé onderwerpen waarover Statenleden meer willen weten. En dat is geen wonder. Ze hebben er immers veel mee te maken. Ze wijzen de gedeputeerden aan. Gedeputeerde Staten maken de begroting en de meeste voorstellen, waarover Provinciale Staten over besluiten. En vervolgens controleren Provinciale Staten of Gedeputeerde Staten hun werk goed uitvoeren. Het is ook een lastige verhouding. Omdat Gedeputeerde Staten over meer tijd beschikken en vaak eerder op de hoogte zijn van allerlei beleidsrelevante informatie is het lastig voor Statenleden tegenwicht te bieden. En de coalitie- en oppositiedynamiek maakt het niet altijd even makkelijk voor een coalitie-Statenlid om een afwijkend standpunt in te nemen en voor een oppositie-Statenlid om invloed uit te oefenen op het provinciaal beleid. 

De masterclass bestaat uit drie online sessies, waarin naast uitleg juist ook ruimte is voor Statenleden om ervaringen, strategieën en inzichten uit te wisselen. Dergelijke interactie rondom een duidelijk belijnd thema viel namelijk erg in de smaak bij Statenleden die de eerdere masterclasses volgden. De docenten zijn Harmen Binnema en Hans Vollaard, die eerder in 2020 en 2021 een aantal zeer gewaardeerde masterclasses verzorgden voor Statenleden in opdracht van Statenlidnu.

Programma

Bijeenkomst 1 Opdracht geven en verantwoorden in het netwerkbestuur

Bij vrijwel alle thema’s waar de provincie mee te maken heeft, spelen andere bestuurslagen, bedrijven, maatschappelijke organisaties en inwoners een rol. Wat je als provincie voor elkaar krijgt, heb je maar voor een deel in eigen hand. Dat heeft niet alleen consequenties voor de uitvoering, maar ook voor de verantwoording. Want hoe formuleer je als de Staten de opdracht, de kaders, op zo’n manier dat je naderhand daar Gedeputeerde Staten op kan aanspreken? En wie mag het succes claimen van beleid bij zoveel medespelers, maar ook: wie krijgt de schuld als het misgaat? Dit staat ook wel bekend als het probleem van de vele handen. Met voortgangsrapportages, (mid-term) evaluaties, jaarrekeningen, audits en rekenkameronderzoek proberen Provinciale Staten grip te krijgen, controle uit te oefenen en Gedeputeerde Staten tot verantwoording uit te nodigen. Maar hoe scherp en effectief zijn die instrumenten nog? Wordt het in het netwerkbestuur niet tijd voor nieuwe vormen van controle en verantwoording?

Bijeenkomst 2 Gedeputeerde Staten scherp houden

Waar in de eerste sessie controle en de externe netwerkomgeving van het provinciebestuur centraal stond, gaat de tweede sessie in de interne verhouding tussen Gedeputeerde Staten en Provinciale Staten: Hoe kunnen Statenleden en Provinciale Staten nu goed invulling geven aan hun controle op Gedeputeerde Staten?  Daarvoor brengen we eerst in beeld welke doelen controle zou kunnen dienen, zoals het leren van goede praktijken en fouten, het voorkomen van machtsmisbruik door de uitvoerende macht en het realiseren van wat Provinciale Staten namens de inwoners wil. Vervolgens komt aan de orde wat het nu lastig maakt om die doelen bereiken. Dat is allereerst een kwestie van kunnen: Zijn Provinciale Staten bijvoorbeeld afdoende in staat om Gedeputeerde Staten bij de les te houden, of zijn er ook andere spelers nodig? En biedt het informatiehuishouden binnen het provinciebestuur wel de mogelijkheid om te leren van wat er goed en fout is gegaan? Het is ook een kwestie van willen: Wensen alle Statenleden bijvoorbeeld wel hetzelfde bereiken namens de inwoners, of heeft elk zo’n zijn eigen kaders waaraan die Gedeputeerde Staten houdt? Door doelen en mogelijkheden van controle in onderling gesprek in beeld te brengen, verschaft deze sessie strategisch inzicht in de manier waarop Statenleden die taak invulling kunnen geven.

Bijeenkomst 3 Schieten met scherp of samenwerken

De verhouding tussen Gedeputeerde Staten en Provinciale Staten kan heel verschillend zijn. In een afrekencultuur staan ze eerder tegenover elkaar, waarbij Provinciale Staten Gedeputeerde Staten op de huid zitten. Waar de tegenstelling tussen oppositie en coalitie die verhouding tekent, is vaak een combinatie van defensieve discipline en machteloze kritiek te zien. De verhouding kan ook meer gekenmerkt worden door samenwerking, ondanks verschillende taken en politieke wensen. In gesprek met mensen die ervaring hebben met uiteenlopende culturen in het provinciebestuur, staan we stil bij de vraag hoe de verhouding tussen Provinciale Staten en Gedeputeerde Staten is te veranderen en wat de voor- en nadelen zijn van conflictueuze en coöperatieve culturen.