De cultuurtypen die voorkomen in gemeenten en provincies zijn:
- Gemeenschapscultuur
- Arenacultuur
- Debatcultuur
Geen van de typen bestuursculturen is perfect. Elk heeft zijn krachten en kwetsbaarheden blijkt uit de gesprekken.
De kracht van een gemeenschapscultuur is dat er een balans is tussen goede persoonlijke verhoudingen en pragmatisme. Maatwerk is hierdoor mogelijk. Een kwetsbaarheid is dat niet iedereen even gemakkelijk toegang heeft tot de macht. Transparantie is een aandachtspunt.
De kracht van een arenacultuur is dat politieke verschillen duidelijk zichtbaar worden gemaakt. De kwetsbaarheid is dat deze in de praktijk ook vaak persoonlijk worden gemaakt en het moeilijk is om conflicten te hanteren.
De kracht van een debatcultuur is dat ook hier politieke verschillen inzichtelijk worden voor inwoners. Er is transparantie over het proces. Een kwetsbaarheid is dat besluitvorming lang kan duren, omdat ieders mening wordt gehoord en gewogen.
Belangrijkste bevindingen onderzoek bestuurscultuur
- Opvallend is dat de verschillen binnen gemeenten of provincies van beelden van bestuurscultuur groot zijn. Deze beelden van de lokale bestuurscultuur hangen samen met de positie van de respondent. De positie (oppositie of coalitie) is hierin het meest bepalend als factor. Leden van de oppositie herkennen het meest een debatcultuur. Leden van de coalitie herkennen vaker een arenacultuur of een gemeenschapscultuur.
- Het ambt (bestuurders, volksvertegenwoordiger of ambtenaar is ook bepalend voor het beeld van de bestuurscultuur. Dit is significant aan de orde bij arenacultuur. Ambtenaren en leden van het college herkennen deze vaker dan volksvertegenwoordigers.
- Andere factoren zoals leeftijd en geografie spelen (volgens de onderzoeksuitkomsten) geen significante rol bij het beeld van de bestuurscultuur.
Omdat beelden uiteenlopen is een (voortdurend) gesprek over bestuurscultuur cruciaal. Een gezond bestuurlijk samenspel blijft door dit gesprek in balans. Gespreksdeelnemers aan het onderzoek vinden dat burgemeester en commissarissen hier een belangrijke rol in hebben. Dit betekent dat voorbeeldgedrag belangrijk is, maar ook bespreken en aanspreken. En aanspreekbaar zijn.
Het veilige gesprek tussen raad en college of staten en college over bestuurscultuur moet periodiek worden gevoerd om de routines te waarborgen dat dit gesprek ook goed gevoerd blijft worden, zeggen gespreksdeelnemers. Daarmee wordt ook een veilige omgeving georganiseerd om gevoelens en beelden over de bestuurscultuur op tafel te brengen. Van alle deelnemers vraagt dit ook respect.
